BELGIQUE of BELGIE: de Frans- en Nederlandstalige munten

Wie een doos oude Belgische munten doorneemt, merkt het snel: van dezelfde munt, met hetzelfde jaartal en dezelfde waarde, bestaan vaak twee versies. Op de ene staat BELGIQUE, op de andere BELGIE. Dat is geen toeval of variant, maar het gevolg van de taalverhoudingen in België. Voor verzamelaars levert het een extra dimensie op: elke reeks bestaat in feite twee keer.

Hoe het begon

In de eerste decennia na 1832 droegen de Belgische munten alleen Franse opschriften. Vanaf 1886 verschenen de eerste munten met Nederlandse tekst, onder Leopold II. De achtergrond daarvan beschrijven we in ons artikel over de munten van Leopold I en Leopold II.

In de eerste fase ging het om de formule rond de koningstitel: ROI DES BELGES in het Frans, KONING DER BELGEN in het Nederlands. Later werd de landsnaam zelf het herkenningsteken: BELGIQUE tegenover BELGIE. Op munten staat die laatste naam doorgaans in hoofdletters zonder trema.

Twee oplossingen naast elkaar

In de loop van de twintigste eeuw gebruikte België twee manieren om beide landstalen een plaats te geven.

Afzonderlijke versies. De meest gebruikte oplossing: dezelfde munt wordt in twee versies geslagen, een met Franse en een met Nederlandse tekst. Beide zijn gelijkwaardig en circuleren door elkaar. Dit systeem bleef in gebruik tot het einde van de frank.

Beide talen op één munt. Bij sommige uitgiften, onder meer tijdens de twee wereldoorlogen, staan beide namen op dezelfde munt, bijvoorbeeld als BELGIQUE-BELGIE. Zo was er maar één type nodig. Over die oorlogsmunten lees je meer in ons artikel over munten tijdens de wereldoorlogen.

Ook in de kolonie werd tweetaligheid toegepast: op munten van Belgisch Congo staan zowel de Franse als de Nederlandse naam van het gebied. Zie munten van Belgisch Congo.

Hoe herken je de versie?

Meestal volstaat een blik op het opschrift. Let op deze elementen:

Niet elke munt draagt al die elementen. Bij sommige types staat de taal enkel in de landsnaam, bij andere enkel in de waarde. Soms staat het Franse en het Nederlandse opschrift op een andere plaats of in een andere schikking, waardoor de twee versies ook visueel verschillen.

Verschillende oplagen

Een belangrijk punt voor verzamelaars: beide versies werden niet noodzakelijk in gelijke aantallen geslagen. In sommige jaren werd vooral de ene versie aangemaakt en de andere slechts in kleine hoeveelheden, of helemaal niet. Daardoor kan een munt die in de ene taal heel gewoon is, in de andere taal een zoekertje zijn.

Daarom vermelden catalogi van Belgische munten de oplage per versie, en noteren verzamelaars bij elk stuk uitdrukkelijk of het om de Franse of de Nederlandse uitvoering gaat. Wie een munt koopt of ruilt, controleert dus best altijd welke versie het is. Op een ruilbeurs hoor je vaak gewoon „de Franse” of „de Vlaamse” versie, maar wie precies wil zijn, spreekt van de Franstalige en de Nederlandstalige versie.

Drie manieren om te verzamelen

1. Eén versie per jaartal. De eenvoudigste aanpak: je zoekt per waarde en per jaartal één exemplaar, ongeacht de taal. Dat geeft een overzichtelijke verzameling, maar je mist een deel van het verhaal.

2. Beide versies per jaartal. De meest gangbare aanpak bij gevorderde verzamelaars. Voor elke waarde en elk jaar zoek je zowel de Franstalige als de Nederlandstalige versie, als die bestaan. Dat verdubbelt ongeveer het aantal vakjes in je album en brengt ook de moeilijkere versies in beeld.

3. Een typeverzameling per taal. Je verzamelt per type een mooi exemplaar in elke taal, zonder alle jaartallen. Ideaal om de evolutie van de opschriften te tonen zonder een volledige jaargangreeks na te streven.

Welke aanpak je ook kiest: leg op voorhand vast wat je zoekt en houd een lijst bij. Onze algemene verzameltips helpen je daarbij op weg.

Praktische tips

• Gebruik een album of map met aparte vakjes voor beide versies, zodat ontbrekende stukken meteen opvallen.
• Noteer de taal bij elke aankoop. Een verkoper vermeldt niet altijd welke versie hij aanbiedt.
• Vergelijk de staat binnen een paar. Een mooie Franstalige munt naast een versleten Nederlandstalige toont minder fraai; probeer beide in een vergelijkbare kwaliteit te vinden.
• Let op de kleine verschillen. Naast de taal bestaan er soms varianten in het ontwerp, de positie van het opschrift of het lettertype.

En de euro?

Met de euro verdween het tweesporige systeem voor de gangbare munten. Op de Belgische euromunten staat geen landsnaam voluit in een van de landstalen; de herkomst blijkt uit het ontwerp en, bij de latere types, uit de landcode BE. Meer daarover vind je op onze pagina over de Belgische euromunten. De tweetalige frankmunten blijven zo een typisch Belgisch hoofdstuk in de muntgeschiedenis, en een van de boeiendste om te verzamelen.

Dit artikel kan partnerlinks bevatten. Die hebben nooit invloed op wat we schrijven.