Munten reinigen: waarom je het meestal beter laat

Het is de eerste reflex van wie een doos oude munten erft: ze even schoonmaken. Het is ook de reflex die de meeste schade aanricht. Een gepoetste munt verliest bij verzamelaars een groot deel van haar waarde, en wat eraf is, krijg je er nooit meer op. Daarom begint elke goede raad over munten reinigen met dezelfde zin: in de meeste gevallen doe je het niet.

Waarom poetsen schaadt

Een munt is geen zilveren lepel. Haar waarde hangt af van het reliëf, van de oorspronkelijke glans uit de muntpers en van de natuurlijke laag die er in de loop der jaren op gevormd is. Poetsen tast alle drie aan:

• krasjes: elke doek, hoe zacht ook, trekt microscopisch fijne lijntjes in het metaal; onder een loep zie je ze meteen;
• verlies van muntglans: de typische glans van een ongecirculeerde munt komt van de manier waarop het metaal in de pers vloeide; poetsen vervangt die door een vlakke, onnatuurlijke schittering;
• verlies van patina: de egale verkleuring die op koper, brons en zilver ontstaat, wordt door verzamelaars gewaardeerd en beschermt het metaal.

Een ervaren handelaar of verzamelaar herkent een gereinigde munt in enkele seconden. In beschrijvingen staat dan „gereinigd” of „gepoetst”, en dat drukt de prijs aanzienlijk.

Patina is geen vuil

Op koperen en bronzen munten vormt zich na verloop van tijd een laagje dat bruin, zwart, groen of zelfs blauwig kan zijn, afhankelijk van de samenstelling van het metaal en de omstandigheden waarin de munt bewaard werd. Is dat patina egaal en stabiel, dan blijft het zitten. Het hoort bij de munt, zoals het patina bij een bronzen beeld hoort.

Zilveren munten krijgen op dezelfde manier een toning: een verkleuring van lichtgoud tot regenboogtinten of grijs. Een mooie, gelijkmatige toning kan een munt zelfs gewilder maken.

De gouden regels

Wil je toch iets doen, houd je dan aan deze regels:

1. Nooit poetsen. Geen zilverpoets, geen koperpoets, geen doek waar je mee wrijft.
2. Geen schuurmiddelen. Geen tandpasta, geen soda, geen schuurspons, geen borstel met harde haren.
3. Geen zuren. Azijn, citroensap en cola lossen het oppervlak van de munt mee op.
4. Gedestilleerd water. Leidingwater en regenwater bevatten stoffen die het metaal aantasten of vlekken nalaten. Gekookt water is geen vervanging.
5. Geen harde voorwerpen. Geen naald, geen mes, geen metalen borstel.
6. Proberen op een waardeloze munt. Test elke methode eerst op een munt die er niet toe doet.
7. Bij twijfel niets doen. Een vuile munt die je ongemoeid laat, kan een specialist later nog redden. Een verknoeide munt niet.

Wat je wel kunt doen, per metaal

Goud

Goud oxideert niet. Vuil op een gouden munt is bijna altijd oppervlakkig: stof, vet van vingers. Even laten weken in lauw gedestilleerd water met een druppel zachte zeep, spoelen en laten drogen op een zachte, pluisvrije doek volstaat. Niet afwrijven: deppen.

Zilver

Bij zilver is de verleiding het grootst, want zwart uitgeslagen zilver ziet er onverzorgd uit. Toch geldt hier het strengst: laat de toning zitten. Losse vuilresten kun je verwijderen door de munt te laten weken in gedestilleerd water en voorzichtig te spoelen. Dompelbaden voor zilver halen de toning in seconden weg, maar ook de oorspronkelijke glans; op munten met verzamelwaarde zijn ze uit den boze.

Koper en brons

Koperen munten zijn het gevoeligst. Een egaal patina blijft zitten. Losse aarde of vuil kun je laten weken in gedestilleerd water en heel voorzichtig losmaken met een houten tandenstoker. Groene, poederige vlekken zijn een ander verhaal: dat kan een actieve corrosie zijn die verder vreet. Leg zo’n munt apart van de andere en vraag raad aan een specialist.

Moderne munten

Euromunten uit je portemonnee hebben geen verzamelwaarde tenzij ze zeldzaam zijn of in perfecte staat. Een vuile munt van 2 euro kan gerust een bad in water met zeep krijgen. Maar een munt die je uit een officiële set of een rol haalt, raak je niet aan: daar is de ongeschonden toestand precies wat telt.

Bodemvondsten

Munten die uit de grond komen, zitten vaak onder een korst van aarde en corrosieproducten. Hier is voorzichtigheid dubbel geboden. Onder die korst kan het reliëf nog goed bewaard zijn, maar ook volledig omgezet in corrosie: wie gaat schrapen, schraapt soms de hele munt weg. Archeologische munten horen bovendien bij een context die voor historici waardevol is. Meld vondsten volgens de regels die in je gewest gelden en laat de behandeling over aan een restaurator.

Na het reinigen: goed drogen en bewaren

Een munt die nat wordt, moet volledig droog zijn voor ze weer in een album gaat. Laat haar drogen op een zachte doek, niet in de zon of op een verwarming. Vocht dat achterblijft, veroorzaakt vlekken.

Daarna komt de munt in een houder zonder pvc. Zachte plastic hoesjes met pvc geven na enkele jaren weekmakers af, die een groenige, kleverige laag op de munt achterlaten. Kies voor muntcapsules, muntenbladen zonder pvc of kartonnen munthouders met een venster van stabiele folie. Meer daarover in onze verzameltips.

Kort

• In de meeste gevallen: niets doen.
• Nooit poetsen, nooit schuren, nooit zuur.
• Alleen gedestilleerd water, en hooguit een druppel zachte zeep.
• Patina en toning laten zitten.
• Bij waardevolle munten of bodemvondsten: naar een specialist.

Hoe gereinigde munten bij de beoordeling van de kwaliteit worden behandeld, lees je in ons artikel over kwaliteitsgraden.

Dit artikel kan partnerlinks bevatten. Die hebben nooit invloed op wat we schrijven.